Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Pooglądasz ze mną?
Kto nie słyszał stwierdzenia: "książki są dobre dla dzieci" lub "telewizja jest szkodliwa dla dzieci"?
Syndrom ostatniej piosenki
Znacie to doświadczenie, kiedy melodia wtrąca się w Twoje myśli i wiruje w powtarzającej się pętli?
Szewcy bez butów
Powiem ci ze wstydem, patrząc z dzisiejszej perspektywy, ja i wielu „kandydatów na pomagaczy” byliśmy nieco zarozumiali. Metodologia badań psychologicznych i analiza statystyczna – baza psychologii naukowej – budziły naszą niechęć, a fascynowały niebazujące na badaniach, raczej filozoficzne, wynurzenia psychoanalityków lub psychologów humanistycznych. I uznawaliśmy, że to właśnie jest prawdziwą psychologią.
To tylko gra!?
Kto nie słyszał stwierdzenia, że gry znieczulają mózg? Nie od dziś obwinianie gier komputerowych za agresywne zachowanie dzieci, młodzieży, czy nawet dorosłych jest pewnego rodzaju normą społeczną. Bo w końcu gdzieś musi być winowajca, czyż nie?
Porównanie metod badawczych
Aby móc wyjaśniać, a co za tym idzie przewidywać i kontrolować zachowania społeczne, psychologowie społeczni stworzyli cały szereg reguł badawczych, które w sposób istotny przyczyniają się do poznawania wielu zachowań ludzkich.
Wykaz, podział oraz krótki opis wad i zalet tych metod przedstawiam w tabeli poniżej, którą (nieco się różniącą konkretnymi przykładami) także prezentuje Cialdini, Kenrick i Neuberg (2003).
Tabela 1
| Metoda | Opis | Zalety | Wady |
| Obserwacja naturalna |
Ukryta obserwa- cja zachowania w naturalnych warunkach Przykład: Obserwacja zachowań konsu- mentów w super- marketach: sposób wybie- rania towarów, czas poświęcony na porównywanie ich itp. |
Zachowania są spontani- czne |
Niektóre interesujące zachowania nie należą do codzien- ności Uleganie tzw. "błędowi obserwatora" - zwracanie uwagi na pewne aspekty kosztem innych |
| Studia przypadków | Dogłębne badanie osoby lub grupy Przykład: Analiza zacho- wania osoby z usuniętą częścią płata czołowego z uwzględnieniem badań klinicznych. |
Bogate źródło hipotez Pozwala badać rzadkie zachowania |
Błąd obserwatora Niemożliwość generalizacji wyników na całe społeczeństwo Brak wglądu w przeszłość z pełną jej złożonością |
| Badania archiwalne | Badanie zbiorów dokumentów dotyczących wielu przypadków Przykład: Analiza ilości rozwodów w okresie separacji Księżnej Diany i Karola, przepro- wadzona w Wielkiej Brytanii |
Dostęp do dużych zbiorów danych | Wiele interesujących zjawisk nie pozo- stawia po sobie śladu w archiwach |
| Sondaże | Badacze zadają bezpośrednie pytania swoim badanym Przykład: Sondaże preferencji wyborczych |
Pozwala na mierzenie cech nieobserwo- walnych | Ludzie, odpowia- dający na pytania mogą nie stanowić reprezentatywnej próby społecznej Badani mogą udzielać odpowiedzi autprezentacyjnych |
| Testy psychologiczne | Badacz stara się ocenić zdolności, motywy czy przekonania badanych Przykład: Test na inteligencję |
Pozwala na mierzenie cech nieobserwo- walnych | Testy mogą być nierzetelne (dawać rozbieżne wyniki) Testy mogą być nietrafne (mierzyć nie to, co powinny) |
| Eksperymenty laboratoryjne | Badacz bezpośrednio manipuluje zmiennymi i obserwuje ich wpływ na zachowania uczestników eksperymentu w laboratorium | Pozwala na wyciąganie wniosków na temat związków przyczynowo - skutkowych Pozwala kntrolować czynniki zewnętrzne |
Reakcje badanych mogą nie być naturalne, ponieważ wiedzą oni, że są obserwowani. Sztuczna manipulacja może nie oddawać rzeczywistych wydarzeń |
| Eksperymenty naturalne | Podobnie jak w badaniach laboratoryjnych, z tym że odbywają się w warunkach naturalnych Przykład: Badania nad „stopą w drzwiach” przeprowadzone przez Dariusza Dolińskiego (2003) |
Pozwala na wyciąganie wniosków dotyczących związków przyczynowo - skutkowych Reakcje badanych są w większym stopniu naturalne |
Manipulacje nie muszą odpowiadać istotnym zdarze- niom, zachodzącym w sposób naturalny Mniejsza kontrola nad zmiennymi niż w laboratorium |
Najlepszą metodą badawczą wydają się być metody eksperymentalne, które pozwalają na ścisłe kontrolowanie zmiennych, a dzięki temu wyciąganie wniosków przyczynowo – skutkowych.
Tylko wiedza co jest konsekwencją czego, pozwala na dokładne zrozumienie, wyjaśnienie i kontrolę konkretnych zachowań. Pozostaje mieć nadzieję, że zniekształcenia zachowania związane z nienaturalnością tych sytuacji nie zakłócają w sposób istotny naturalnych reakcji osób badanych na zmienne.
Co jest jednak szczególnie ważne to fakt, że nie każdą metodą można badać wszystkie możliwe zjawiska społeczne, co już częściowo pokazuje wprost zestawienie bilansu w Tabeli 1. Ciężko sobie wyobrazić, żeby przeprowadzać eksperymenty laboratoryjne na osobach z zaburzeniami psychicznymi – chociażby ze względów czysto etycznych. Nie zawsze można też badać postawy przez obserwację konkretnych zachowań (LaPiere, 1934).
{rdaddphp file=moje_php/autorzy/jswiatek.html}
Literatura
- {rdaddphp file=moje_php/ksiazki/cialdini_spoleczna_tajemnice.html}
- {rdaddphp file=moje_php/ksiazki/dolinski_techniki_wplywu.html}
- LaPiere, R. T. (1934). Attitudes and actions. Social Forces, 13, 230 – 237.
Bądź na bieżąco! Zapisz się na nasz newsletter! (dodatkowo otrzymasz eBooka "Iluzje codzienności")
Nigdy dość. Mózg a uzależnienia
Historia nałogów i procesu zdrowienia autorki, ale też omówienie z perspektywy badaczki zmian zachodzących w mózgu i zachowaniu na skutek długotrwałego uzależnienia.
W zakamarkach mózgu
Wybitni naukowcy o fascynujących funkcjach ludzkiego mózgu!
Zbiór intrygujących esejów autorstwa należących do światowej czołówki neuronaukowców, zawierający analizy dziwnych i sprzecznych z intuicją aspektów funkcjonowania ludzkiego mózgu.
Myślenie czarno-białe
Wyznaczamy granice, a większość rzeczy w życiu dzielimy według prostego czarno-białego schematu. Ta zdolność wykształcona w trakcie ewolucji jest w nas utrwalana od dzieciństwa przez rodziców, szkołę i otoczenie. Kevin Dutton, autor bestsellerów psychologicznych oraz utytułowany naukowiec z Oksfordu, pokazuje, że nie zawsze upraszczanie życia i wyborów jest dla nas najlepsze. „Myślenie czarno-białe” ukaże się już 12 maja.
Twój mózg bez tajemnic
Sen, pamięć, mowa, odczuwanie przyjemności czy strachu - codziennie mamy do czynienia z tymi procesami i emocjami, ale jak mózg je tworzy?
Życzenia dla Świata
Początkowo Ratzinger nie był entuzjastą Bergolio. Widział w nim reformatora, który może zupełnie zmienić oblicze Kościoła. To mu się nie podobało. A przynajmniej taki obraz, możemy zobaczyć w filmie fabularnym Dwóch Papieży.
Łykać jak Homo sapiens
Andrzej poznał Ilonę na forum miłośników wampirów i filmu „Zmierzch”. On był w średnim wieku, ona za rok miała skończyć 20 lat. Ilonie udało się przekonać Andrzeja, że jest prawdziwym wampirem, a on był gotowy wydać 10 tys. zł, żeby ta przemieniła również jego.
Sen nocy letniej
Rekord czasu, jaki można wytrzymać bez snu pobił w 1964 roku Randy Gardner. Nie spał przez 264 godziny i 12 minut. Brak snu jednak już w wyjątkowo krótkim czasie daje się nam we znaki. Zaczynają się problemy z koncentracją, pamięcią czy motywacją po nieprzespanej dobie a co dopiero 11.
To nie ja, to Ty!
Co się dzieje, gdy masz całą masę niewygodnych, krępujących i irytujących emocji, z którymi nie chcesz się świadomie zmierzyć?
Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Odkryjmy potęgę kolorów!
Nie lubisz tego wina? Wypróbuj go pod innym oświetleniem. Chcesz, żeby ten napój był bardziej słodki? Rozjaśnij jego kolor. Chcesz, żeby herbata była zimniejsza? Umieść ją w szklanym pojemniku. Widzenie naprawdę jest wiarą.
Zabić Wertera
Zdarzenie, z którym mieliśmy do czynienia podczas 27 finału WOŚP do dzisiaj odbija się echem medialnym. Prowadzone są rozważania co można było zrobić, czego nie trzeba było robić i co teraz zrobić.
Ho ho ho... oto rzeczywistość...
Okres świąt Bożego Narodzenia z pewnością dla wielu z nas jest czasem do spotkania z najbliższymi. To czas, gdy słuchamy świątecznych melodii, gromadzimy się przy suto zastawionym stole, szczęśliwe dzieci biegają wokół pięknie przystrojonej choinki i tylko oczekujemy by dorwać się do błyszczących prezentów zapakowanych w czerwone kokardy.
Śladami Bestii
Czy to możliwe, żeby dobry człowiek popełnił zły uczynek?
W 1974 roku, serbska artystka Marina Abramowić wystawiła wybuchowy show, zatytułowany Rhythm 0 w galerii w Neapolu. Jednocześnie ujawniając coś strasznego o ludziach.
Dogadać się z innymi
Dlaczego tak trudno jest porozumieć się z innymi? Dlaczego inni nie rozumieją mojego punktu widzenia? Gdzie tkwi przyczyna problemów w relacjach z rodziną, szefem i współpracownikami?
Homo nie całkiem sapiens
Krytyczni, ale merytoryczni. Spierający się, ale też rozumiejący. Bogdan Wojciszke, wybitny polski psycholog i Marcin Rotkiewicz, ceniony dziennikarz naukowy rozmawiają o automatyzmach myślenia, nadętych politykach, narzekaniu Polaków i pułapkach moralności.
Syndrom gotującej się żaby. Co zabiło żabę?
Wyobraź sobie, że umieściłeś żabę w naczyniu z wodą i po chwili zaczynasz ją podgrzewać. Gdy temperatura wody wzrasta, widzisz, że żaba może odpowiednio dostosować swoją temperaturę ciała. Płaz kontynuuje regulację wraz ze wzrostem temperatury.
Mądrość i różne niemądrości
Żyjemy w świecie nieustających rekomendacji. Co robić, jak myśleć, w co się ubierać? Co zrobić, by osiągnąć sukces i na jaką partię głosować?
Ta piosenka obniża stres o 65%
Wszyscy dobrze wiemy, że powinniśmy się nauczyć zarządzać swoim stresem. Gdy sprawy stają się coraz trudniejsze w pracy, szkole czy życiu prywatnym, możemy korzystać z wielu porad, sztuczek i technik, które pozwolą uspokoić nieco skołatane nerwy.
Pokochaj poniedziałki. Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym?
Czy na myśl o poniedziałku zaczyna cię boleć brzuch? Czy już w niedzielne popołudnie pogarsza ci się nastrój? Czy tylko w weekendy czujesz, że żyjesz? Czy inni zauważają u ciebie spadek energii i zmiany w zachowaniu?
Odzyskać kontrolę
Zespół stresu pourazowego (ang. Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD) stał się chorobą naszych czasów i jest to zaburzenie, które rozwija się u osób, które doświadczyły szokującego, przerażającego lub niebezpiecznego wydarzenia.
Intuicja nie ma płci, czyli jak podejmujemy decyzje?
Podobno mężczyźni są lepszymi decydentami niż kobiety. Nie kierują się emocjami, są odporni na sugestie innych, trafniej przewidują konsekwencje swoich wyborów, a co najważniejsze robią to wszystko szybciej. Czy faktycznie tak jest? A nawet jeśli, czy taki model podejmowania decyzji naprawdę jest kluczem do sukcesu?
Wiele
